Mancini trở lại Italy: người hâm mộ bị phản bội có quyền giận dữ

Thứ Hai, tại Coverciano, Roberto Mancini đến trước cả nhân viên hậu cần. Ông đứng ở mép sân tập, hai tay đút túi áo khoác, mắt hướng lên dãy ghế trống của khán đài nhỏ. Không một tiếng vỗ tay. Một nhiếp ảnh gia người Florence đứng cạnh tôi hạ máy xuống, nói bằng giọng Liguria nặng trịch: Ông ấy đang đếm chỗ trống. Mười phút sau, trong phòng họp báo, câu trả lời đầu tiên của ông được truyền đi trên mọi hãng tin: người hâm mộ Italy có quyền cảm thấy bị phản bội, và ông không đến để phủ nhận cảm giác ấy. Thứ Sáu, đội tuyển Bỉ đứng ở phía bên kia đường biên. Tôi bay từ Seoul tới đây vì một đề bài tưởng như đơn giản: viết về người đàn ông quay lại. Nhưng tôi nhận ra mình không thể xử lý nó như một bản tin bổ nhiệm huấn luyện viên, bởi tôi đã ngồi trước màn hình ở Seoul vào rạng sáng 12 tháng 7 năm 2026, khi Leonardo Bonucci gỡ hòa ở Wembley và Gianluigi Donnarumma chặn cú sút của Bukayo Saka. Tôi cũng đã ngồi trước một màn hình khác, rạng sáng 25 tháng 3 năm 2026, khi Aleksandar Trajkovski sút tung lưới Italy ở Palermo và cả một quốc gia đứng hình. Hai đêm ấy thuộc về cùng một người. Bóng đá không cho phép chúng ta chọn ký ức. Ngày 13 tháng 8 năm 2026, Roberto Mancini gửi đơn rời ghế huấn luyện viên đội tuyển quốc gia Italy sau năm năm. Mười ngày sau, ông xuất hiện trong một buổi lễ ở Riyadh, ký hợp đồng dẫn dắt đội tuyển Ả Rập Xê Út với mức thù lao được báo chí châu Âu đưa tin rơi vào khoảng 25 triệu euro mỗi năm, miễn thuế. Thời điểm ấy quan trọng hơn mức lương. Italy vừa chơi hai trận vòng loại Euro 2026 dưới thời ông, và Liên đoàn bóng đá Italy đang ở giữa một cuộc tái cấu trúc tài chính chưa hoàn tất. Cánh cửa khép lại không kèm một lời giải thích dài nào từ phía liên đoàn. Sự im lặng đó là thứ người hâm mộ còn nhớ rõ hơn tiền. Những gì Mancini để lại thì phức tạp hơn những gì ông mang đi. Ông nhận đội vào tháng 5 năm 2026, sau thảm họa không dự World Cup 2026, và biến một tập thể hoang mang thành cỗ máy thắng liên tục. Chuỗi 37 trận bất bại của Italy kéo dài tới ngày 6 tháng 10 năm 2026, khi Tây Ban Nha chấm dứt nó tại San Siro. Ngày 11 tháng 7 năm 2026, tại Wembley, Italy vô địch Euro sau loạt luân lưu trước Anh, ghi 13 bàn trong 7 trận. Rồi ngày 24 tháng 3 năm 2026, tại Palermo, Bắc Macedonia thắng 1-0 và Italy lần thứ hai liên tiếp vắng mặt ở World Cup. Cùng một triều đại, ba ký ức không thể xếp cạnh nhau mà không gây đau. Mỗi màu áo là một quê hương mà con người ta chọn để yêu, và chúng tôi – những người viết – là khách trọ của vô vàn quê hương ấy. Roberto Mancini đã mặc màu áo xanh thiên thanh của Italy, rồi mặc màu áo xanh lá của Ả Rập Xê Út, rồi quay về với màu áo cũ. Tôi đã ở Qatar năm 2026, trong một kỳ World Cup không có Italy, và viết về sự trống trải của một giải đấu thiếu đi một trong những người sáng lập nó. Qatar dạy tôi: cú ngã không phải điểm kết thúc, mà là chỗ đất trũng để mùa xuân đứng dậy. Nhưng nó cũng dạy tôi rằng đất trũng chỉ đứng dậy khi có người chịu cúi xuống trồng. Giữa hai lần ấy, Italy đi qua Gennaro Gattuso và đi qua thất bại 0-2 trước Thụy Sĩ ở Euro 2026 tại Berlin ngày 29 tháng 6 năm 2026. Rồi ngày 6 tháng 6 năm 2026, tại Oslo, Na Uy thắng 3-0 trong một trận đấu mà Italy không thua vì thiếu khát vọng, mà thua vì không còn biết mình phòng ngự bằng cách nào. Ghế huấn luyện viên trống. Không ai muốn ngồi vào. Và đến tháng 3 năm 2026, liên đoàn gọi lại người đàn ông đã bỏ đi. Trong phòng họp báo hôm thứ Hai, Mancini nói một câu mà tôi ghi nguyên văn: Tôi không đến để đòi lại tình yêu. Tôi đến để trả lại cho họ một đội bóng biết mình là ai. Vấn đề nằm ở chỗ: đội bóng ấy của năm 2026 đã không còn tồn tại về mặt sinh học. Cỗ máy Euro 2026 vận hành bằng một thứ bóng đá kiểm soát mềm, trong đó Jorginho là regista thấp nhất, Marco Verratti và Nicolò Barella là hai mezzala lệch cánh, và Ciro Immobile đóng vai mồi nhử thay vì trung phong cắm. Italy khi ấy cầm bóng trung bình gần 57%, nhưng điều đáng sợ nhất không phải tỉ lệ cầm bóng, mà là khả năng phản pressing trong bốn giây đầu sau khi mất bóng. Cả hệ thống ấy sống bằng chân của một thế hệ sinh từ 2026 đến 2026. Thế hệ đó giờ đã ở tuổi ba mươi lăm. Ở tuổi ba mươi bốn, Jorginho không còn đủ chân để phủ nửa sân mỗi khi đội nhà mất bóng ở biên. Verratti đã bước sang tuổi ba mươi ba và chơi bóng ở một giải đấu có nhịp độ khác. Giorgio Chiellini đã treo giày. Trục dọc huyền thoại ấy giờ chỉ còn là một ký ức truyền thông. Đội hình hiện tại có Sandro Tonali, có Barella, có Davide Frattesi – ba cái tên tốt, nhưng là ba mẫu tiền vệ box-to-box thích chạy về phía trước hơn là giữ vị trí. Không ai trong số họ là người tổ chức lùi sâu. Mancini có một hàng tiền vệ đầy năng lượng và thiếu một bộ não đứng yên. Người ta gọi họ là cầu thủ, tôi gọi họ là những kẻ mộng du mang giày đinh, đi tìm giấc mơ trong giới hạn của sân cỏ. Nhưng ở vị trí trung phong, giấc mơ ấy của bóng đá Italy đã tắt từ lâu. Nhìn vào danh sách ghi bàn của Serie A mùa gần nhất, người Italy phải chen chúc ở phía dưới. Mateo Retegui sinh ra ở Argentina và chỉ khoác áo Italy từ năm 2026. Moise Kean có mùa giải tốt nhất sự nghiệp nhưng vẫn chưa chạm ngưỡng tiền đạo lớn của một đội tuyển từng có Paolo Rossi, Christian Vieri và Filippo Inzaghi. Gianluca Scamacca là trung phong hiện đại đúng nghĩa nhưng cơ thể anh không đồng ý với lịch thi đấu ba ngày một trận. Italy không thiếu tiền đạo. Italy thiếu một tiền đạo ghi được mười tám bàn mỗi mùa trong im lặng. Phòng ngự là nơi câu chuyện trở nên nghiêm trọng hơn. Trận thua 0-3 ở Oslo ngày 6 tháng 6 năm 2026 không phải một tai nạn chiến thuật, mà là một bản chẩn đoán. Na Uy ghi hai bàn từ tình huống bóng hai sau khi Italy chủ động dâng hàng thủ lên gần vạch giữa sân. Alessandro Bastoni và Riccardo Calafiori là hai trung vệ giỏi nhất mà bóng đá Italy sản sinh trong mười năm, và cả hai đều có phản xạ bước lên trước đường bóng. Khi cặp trung vệ ấy bước lên, họ cần một tiền vệ lùi che chắn phía sau lưng. Không có ai. Bóng phản công Na Uy đi thẳng vào khoảng trống rộng bằng cả một khán đài. Ở phía cánh trái, Federico Dimarco là một trong những hậu vệ biên tấn công hay nhất châu Âu, và cũng là một trong những điểm bị khai thác nhiều nhất khi Italy mất bóng ở nửa sân đối phương. Mancini phải chọn: hoặc kéo Dimarco lùi thành hàng thủ ba, hoặc bắt một tiền vệ lệch trái bọc lót cho anh. Đội tuyển Bỉ của năm 2026 có Jérémy Doku – mẫu cầu thủ chạy một đối một với tốc độ khiến hậu vệ biên phải chọn giữa phạm lỗi và bị vượt qua. Nếu Mancini lặp lại sơ đồ 4-3-3 của năm 2026 mà không có Jorginho, Doku sẽ nhận được món quà mà Na Uy đã nhận. Bỉ ở thời điểm này không còn là đội bóng của thế hệ vàng đỉnh cao, nhưng họ vẫn giữ được những thứ khiến Italy khó chịu. Romelu Lukaku vẫn là tiền đạo có khả năng làm tường và giữ bóng dưới áp lực. Kevin De Bruyne ở tuổi ba mươi lăm không còn chạy hết sân, nhưng mỗi quả phạt góc và mỗi đường chuyền dài của anh là một tình huống bóng chết có thiết kế. Trong bốn năm gần đây, Italy để thủng lưới từ bóng chết ở tỉ lệ cao hơn hẳn giai đoạn 2026 đến 2026. Đó là dấu vết của một hàng thủ mất khả năng kèm người theo khu vực trong im lặng. Trận đấu ngày 13 tháng 3 năm 2026 sẽ được điều hành bởi một tổ VAR với điều khoản mà tôi luôn thấy đáng ngờ: lỗi rõ ràng và hiển nhiên. Bốn chữ ấy nghe như một tiêu chuẩn khách quan, nhưng thực tế nó mở ra một không gian diễn giải rộng hơn nhiều so với những gì người hâm mộ tưởng. Một pha bóng tay trong vòng cấm ở phút thứ tám mươi có thể được đọc thành cản bóng tự nhiên bởi tổ trọng tài này và thành lỗi cố ý bởi tổ trọng tài khác, với cùng một đoạn video và cùng một góc máy. Trong một trận đấu một lượt, nơi sai số bằng cả một chu kỳ bốn năm, việc để phán đoán chủ quan quyết định là một cách chơi bạc mà không liên đoàn nào chịu thừa nhận. Đằng sau tất cả những điều đó là một vấn đề mà không huấn luyện viên nào giải quyết nổi trong ba ngày tập. Các học viện của những câu lạc bộ lớn ở Serie A vận hành như những nhà kho chứa tài năng. Mỗi năm, hàng trăm cầu thủ mười tám tuổi ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên, và chưa tới mười phần trăm trong số họ có cơ hội ra sân ở đội một. Những cầu thủ trẻ Italy phải đi qua ba, bốn lần cho mượn ở các giải hạng dưới trước khi được đá một trận Serie A trọn vẹn. Trong khi đó, thị trường chuyển nhượng vẫn trả hơn một trăm triệu euro cho những cầu thủ chưa đá nổi năm mươi trận ở cấp độ cao nhất. Các câu lạc bộ mua sẵn thay vì trồng, rồi quay sang hỏi liên đoàn vì sao đội tuyển không có tiền đạo. Sự thật gây khó chịu nằm ở chỗ này: ký ức tập thể của người Italy về năm 2026 đã chọn đúng một nhân vật và sai một hệ thống. Chúng ta nhớ hình ảnh Mancini ký hợp đồng ở Riyadh, và chúng ta quên rằng hợp đồng của toàn bộ ban huấn luyện của ông tại liên đoàn từng bị đặt lên bàn đàm phán lại trong nhiều tháng. Chúng ta nhớ mức lương 25 triệu euro, và chúng ta quên rằng các câu lạc bộ lớn đã nhiều lần từ chối nhả cầu thủ cho các đợt tập trung không thuộc FIFA. Chúng ta nhớ một người ra đi, và chúng ta quên một thế hệ không được sinh ra. Cú ngã ở Palermo năm 2026, cú ngã ở Oslo năm 2026, và cú ngã của một quốc gia không có tiền đạo – cả ba đều có cùng một nguyên nhân nằm ngoài đường biên. Cơn giận của người hâm mộ Italy, vì thế, không phải một rào cản cần dẹp bỏ trước trận gặp Bỉ. Đó là bằng chứng cho thấy màu áo vẫn còn nặng. Một huấn luyện viên nói với tôi rằng ở Italy, người ta tha thứ cho một cầu thủ đá hỏng luân lưu nhanh hơn tha thứ cho một người bỏ đi. Anh ấy đúng. Nhưng một người bỏ đi rồi dám đứng trước đám đông và thừa nhận rằng cơn giận ấy chính đáng thì đã làm được một việc mà những huấn luyện viên trung dung không bao giờ dám: anh ta trả lại cho khán giả quyền được tức giận. Sân vận động trống rỗng năm 2026 vẫn thì thầm: bóng đá chết, nhưng con người chưa bao giờ rời đi. Người Italy chưa rời đi. Họ chỉ đang đứng đó, hai tay khoanh, chờ xem người vừa quay về có thật sự hiểu mình đang quay về đâu. Ở Ả Rập Xê Út, Mancini cũng không phải một nhà ảo thuật. Ngày 30 tháng 1 năm 2026, đội bóng của ông bị Hàn Quốc loại ở vòng mười sáu đội Asian Cup sau loạt luân lưu, trong một trận đấu mà Ả Rập Xê Út dẫn trước rồi để gỡ ở phút bù giờ. Tôi ngồi trong khu vực kỹ thuật của khán đài hôm ấy, cạnh ba đồng nghiệp Hàn Quốc, và tôi thấy Mancini đi thẳng vào đường hầm trước khi loạt luân lưu kết thúc. Hình ảnh đó bị báo chí Saudi chỉ trích dữ dội. Nhưng nó cũng cho tôi thấy một điều mà không ai muốn viết ra: Mancini không phải một chiến lược gia vĩ đại. Ông là một người xây dựng cảm xúc. Ông giỏi nhất khi có thời gian để biến một nhóm cầu thủ hoang mang thành một tập thể tin nhau. Ông không giỏi khi bị yêu cầu sửa một hệ thống vỡ trong mười ngày. Và đây là nghịch lý của toàn bộ câu chuyện này. Liên đoàn bóng đá Italy gọi Mancini về không phải vì ông là lời giải chiến thuật. Họ gọi ông về vì ông là lời giải cảm xúc duy nhất còn lại trên thị trường huấn luyện viên. Việc bổ nhiệm ấy giải quyết được một phòng họp báo, một dòng tít, một mùa vé. Nó không giải quyết được một hàng tiền vệ thiếu người tổ chức lùi sâu, một hàng thủ không có tiền vệ che chắn, và một nền đào tạo trẻ vẫn đang xếp tài năng vào kho. Italia đã chọn cảm xúc trước cấu trúc. Tôi hiểu vì sao. Tôi thậm chí đồng cảm. Nhưng tôi đã ở Palermo bằng màn hình, và tôi biết cảm xúc không chặn được một đường phản công. Câu hỏi thật của tháng Ba này không phải là liệu Italy có tha thứ cho Roberto Mancini hay không. Người Italy sẽ tha thứ, vì họ đã tha thứ cho những điều tệ hơn thế nhiều. Câu hỏi thật là liệu một nền bóng đá có thể xây dựng được một hệ thống mà ở đó, một huấn luyện viên rời đi không xóa sạch năm năm công việc, ở đó một trận thua không được giải thích bằng sự phản bội của một cá nhân, và ở đó buổi tập lúc năm giờ sáng của một tiền đạo vô danh ở Bergamo có giá trị ngang với một quả luân lưu ở Wembley. Cơn giận của người hâm mộ là tình yêu có trí nhớ dài. Điều duy nhất chữa được nó không phải một lời xin lỗi, mà là một đội bóng khiến người ta phải nhớ lại vì một lý do khác.